Etyka rodzącej się Europy

U Homera świat bogów, świat natury i świat człowieka spaja jedna zasada. Gwarantem stabilności całego kosmosu (gr. „ład”) jest Mojra, a Zeus – najwyższym powiernikiem wyroków Mojry. Świat, w którym żyje człowiek i który utworzony jest mocą wspólnoty tworzących go ludzi, poddaje się liczeniu i mierzeniu, bo jest zhierarchizowany. Kto miarę tę przekracza, popełnia hybris, „grzech” pychy. Kosmos jest hierarchią sił pod rządami jednego, uprzywilejowanego władcy. Porządek jego, zależny od rangi i wartości, te zaś – od pełnionej funkcji. Jest surowy, zwarty i logiczny: wynika z pierwszeństwa w tym układzie sił i podyktowany stosunkiem nadrzędności i podrzędności, autorytetu i należnej czci. Całość jest harmonijna o tyle, o ile każda z tworzących ją części zajmuje w niej określone, stosownie do zasług i dostojeństwa, miejsce. Jest to równość hierarchiczna, w której udział gwarantowany jest posiadaną cnotą – równość wobec prawa hierarchizującego. W ten sposób ktoś, kto znajduje się niżej, nie odczuwa niesprawiedliwości – dostaje tyle, ile się mu należy. Rzec można – sumienie jest „publiczne”, bo też inni nagradzają pochwałą i karzą naganą tego, kto w ich oczach na to zasługuje.

Bohaterowie Homera hołdują zasadzie: muszę robić to, do czego jestem powołany z racji pozycji społecznej. Ktoś jest dobry, jeśli dobrze spełnia społeczną funkcję: cnota króla polega na umiejętności rządzenia, cnota wojownika sprawdza się w boju. Ci zaś, dla których nie ma miejsca w tej hierarchii, nie mają miejsca w strukturze moralnej; niewolnika traktuje się jako rzecz. Godność jednak łatwo może zostać odebrana, traci się ją, jeśli nie spełnia się oczekiwań. Jeśli postępuje się wbrew cnocie, która wciąż musi być potwierdzana, traci się ją wraz z pozycją społeczną. W tamtym świecie człowiek jest tym, co robi. Także bogowie nie mogą przekraczać ram przynależnych im funkcji. To „święty” ład wszechświata.

Zatrważa nas okrucieństwo Homerowych Greków, żądza panowania i...
[pozostało do przeczytania 50% tekstu]
Dostęp do artykułów: