Pałac Krytyki i Nagonki

Jeden i drugi obiekt miały kolebki propagandowe – były prestiżowymi demonstracjami o charakterze ideologiczno–politycznym. W latach osiemdziesiątych XIX stulecia burżuazja francuska, ciągle jeszcze przeżywająca upokorzenie klęski sedańskiej, gorączkowo szukała symboli odrodzenia i możliwości zaprezentowania światu nowej francuskiej glorii. Okazję stwarzał tu projekt Wystawy Światowej w Paryżu, a symbolem nowej siły została Wieża Eiffla (1889). Wzbudziła furię licznych artystów tudzież intelektualistów Francji. Te gwiazdy sztuki i literatury nie protestowały wcześniej przeciwko konstrukcjom żelaznym i stalowym; gdy legendarny urbanista–„burzyciel” Haussmann ryczał do Baltarda projektującego nowoczesne Hale: „Du fer, du fer, rien que du fer!” („Żelaza, żelaza, samego żelaza!”) – nikt nie miał mu tego za złe. Hale? Proszę bardzo, nie deprecjonują pejzażu miasta (podobnie krytycy PKiN–u nie czepiali się zbytnio socarchitektury MDM–u – osiedle mieszkaniowe, proszę bardzo). Ale kiedy zobaczono szkic stalowego Guliwera, który ma się rozkraczyć nad Paryżem jak nad rzeszą liliputów – salonowe elity francuskie ogarnęła wściekłość. W prasie uruchomiono gniewną nagonkę pod hasłem „Precz z tym szkieletem blaszanym!”, a grupa autorytetów (tzw. „pięćdziesięciu wielkich”, m.in. Gounod, Dumas–syn, Maupassant) wysmażyła petycję do władz głoszącą, iż dziwadło pana Eiffla „spaskudzi i zhańbi miasto Paryż!”.

To ujadanie trwało jeszcze długo po realizacji dzieła. Gdy Verlaine krzyczał: „Ohydna!” i radził wysadzić wieżę w powietrze –– dostawał rzęsiste brawa. Artyści wyjeżdżający ze stolicy na plenery rutynowo deklarowali, że opuszczają miasto, by wzrok mógł odpocząć od „tego paskudztwa”. Kiedy kolega ujrzał Maupassanta pałaszującego bagietkę przy stoliku restauracji na wieży, spytał zdumiony: „Ty tutaj?!...”. A pisarz burknął: „Mój drogi, to jedyne miejsce w Paryżu gdzie mogę spożyć śniadanie nie patrząc na nią!...”. Lata gniewu przepoczwarzyły się w lata humoru, czyli lata...
[pozostało do przeczytania 56% tekstu]
Dostęp do artykułów: