DLACZEGO DOSTOJEWSKI NIE ZNOSIŁ POLAKÓW

Cywilizacja, religia, etyka

W tych obszarach upatruje się zwykle źródła nienawiści Dostojewskiego. W sensie cywilizacyjno-politycznym postrzegał on Polaków jako zaciekłych wrogów Rosji, heroldów jej okcydentalizacji w duchu liberalnym. Jego relacje z Polakami odwzorowują starcie Wschodu z Zachodem. Pisał: „Wojna polska to wojna dwóch światów chrześcijańskich – to początek przyszłej wojny prawosławia z katolicyzmem, innymi słowy – wojny geniuszu rosyjskiego z cywilizacją europejską”; „Poczuję się szczęśliwym, kiedy wszystkie ludy przejdą pod panowanie Rosji”. Dostojewski marzył o powstaniu wielkiej, pansłowiańskiej Rosji. Polskie powstania i zbrojne interwencje w Rosji doprowadzały go do pasji. Polacy byli dla niego zdrajcami Słowian.

Dostojewski utożsamiał Polaków z katolicyzmem, traktował ich jako butne i pełne wiary w swoje posłannictwo narzędzie Rzymu, który jakoby chciał ludzkość zamienić w swoich poddanych. To katolicyzm – w jego opinii – jest twórcą zasady „cel  uświęca środki” i głosi, że Bóg akceptuje przemoc i ludzkie cierpienia w imię rzymskiego prozelityzmu. Katolicyzm ma być fundamentalnie sprzeczny z prawosławiem i nauką Chrystusa, który odrzucał zło w każdej postaci. Bóg Polaków to Antychryst. Są oni wrogami prawdziwej wiary – reprezentują cywilizację lucyferyczną. Na katordze Dostojewski odczuł, że jest odpychany przez Polaków jako prawosławny agitator.

Według etyki pisarza Polacy są dumni i nie przyznają się do grzechu. Nie akceptują swojego losu i potępienia, gardzą zesłańcami rosyjskimi jako kryminalistami (sprzeniewierzając się miłosierdziu Boga). Obłudnie poszukują usprawiedliwienia dla siebie w patriotycznej mitologii i swoistym mesjanizmie. Dla takich ludzi nie ma Zbawienia. Grzech oraz pokuta są wpisane w kondycję ludzką. Polacy nie chcieli tego zaakceptować. Czesław Miłosz: „Polacy wściekali Dostojewskiego przez swoją niewinność. Czy człowiek może uważać się za niewinnego, jeśli przez samo...
[pozostało do przeczytania 53% tekstu]
Dostęp do artykułów: