CZYM JEST... sumienie

Poprzednie miesięczniki

Słowo „sumienie” w języku polskim, według Brüknerowskiego wywodu, oznacza właściwie „wątpienie”. Najpierw – w XV w. – występowało jako sąmnienie i sampnienie, później – w wieku XIX – jako sumnienie. W strukturze swej odpowiada swoim greckim i łacińskim poprzednikom, z tym że greckiej syneidesis i łacińskiej consientia odpowiadają w polszczyźnie dwa wyrazy: sumienie i świadomość. Słowo „sumienie” składa się z przedrostka „są” określającego wspólność (jak np. w słowie „są-siad” – ten, kto ze mną siedzi; podobną funkcję spełnia greckie „syn” i łacińskie „con”) i rdzenia „mnie” oznaczającego „mniemać tak czy siak” (ocalonego np. w „pomnieć” i w jego złożeniach, czy też w „napominać”; w grece i łacinie eidesis i scientia również odnoszą się do wiedzy, także tej potocznej, wiedzy z doświadczenia). Mówiąc o „sumieniu” na względzie mieć warto zatem i to, że z tego samego źródłosłowu wypływa też „świadomość” – podług słownika Lindego: „wiadomość z doświadczenia”. Na co więc wskazuje „sumienie” w swej etymologii? Po pierwsze, oznacza współ-wiedzę – wspólną z kimś wiedzę o czymś. To wspólna (ś) wiadomość, „świadomość towarzysząca”. Takie znaczenie przyjmuje w tekstach filozofów klasycznych. Nie miało więc zrazu sumienie – jako syneidesis czy consientia – konotacji moralnej. Dopiero później, w pierwszych już wiekach naszej ery, zaczęto używać je na określenie świadomości własnej wartości moralnej i zasług lub popełnionych win i występków, czyli tego, co zwykliśmy dziś poczytywać za
     
30%
pozostało do przeczytania: 70%

Artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

Kup subskrypcję, aby mieć dostęp do wszystkich tekstów www.panstwo.net

Masz już subskrypcję? Zaloguj się

* Masz pytania odnośnie subskrypcji? Napisz do nas prenumerata@swsmedia.pl

W tym numerze

  • fot.Xinhua/PAP/News Pictures

    Hołd Tuska

    Donald Tusk tak naprawdę jest dziełem Angeli Merkel. Wszyscy w Europie wiedzieli, że to ona wybrała go na przewodniczącego Rady Europejskiej. Przekonała Brytyjczyków i Francuzów, bardzo długo...
    Piotr Grochmalski
  • Morskie Oko / Jan Nepomucen Głowacki

    Z wędrówek po ziemi naszej

    Po tym, jak w 1918 roku Rzeczpospolita zrosła się w jedną całość, wśród Polaków zrodziła się nieodparta potrzeba wędrówek po ojczystym kraju. Z ulotnych wspomnień wędrowców o artystycznych duszach...
    Agnieszka Kowalczyk
  • 68_fot. ALEXEI DRUZHININ/RIA NOVOSTI/KREMLIN POOL/PAP/EPA

    Reżim Putniewa

    Początek roku potwierdza zaostrzenie kursu polityki wewnętrznej rosyjskich władz i kolejny krok w stronę klasycznego autorytarnego reżimu. Polityka zagraniczna schodzi na plan drugi. Jeśli reżim...
    Antoni Rybczyński
  • fot. NAC

    Obawy Prymasa Wyszyńskiego, czyli o wadach narodowych Polaków

    W kwietniu 2020 roku odwołano uroczystości beatyfikacyjne kardynała Stefana Wyszyńskiego, które prawdopodobnie w 2021 roku także się nie odbędą. Czy prymas nie zasłużył na większe przygotowania, czy...
    Jakub Augustyn Maciejewski
  • FOT.ADOBE STOCK

    Kryzys męskości?

    Dziś trudno zdefiniować, na czym tak naprawdę polega męskość. Sami mężczyźni gubią się w swoich rolach i nie wiedzą, czego się od nich oczekuje. Zróżnicowanie nacisków, jakim są poddawani,...
    Małgorzata Matuszak
  • fot. arch.

    Nie patrz na nas!

    Gdyby nie śmierć ojca Maksymiliana Kolbego, polskiego franciszkanina, w bunkrze głodowym obozu koncentracyjnego Auschwitz, być może wielu ludzi Zachodu – Francuzów, Holendrów, Belgów – nie...
    Ewa Polak-Pałkiewicz