Grzegorz Waligóra, IPN Wrocław

Przewrotna akcja Kiszczaka Mniejsza część z tej stricte solidarnościowej „Solidarności” została zaskoczona przez stan wojenny, wprowadzony 13 grudnia 1981 r., poza granicami kraju. Trudno obliczyć ich liczbę: byli jednymi ze stu kilkudziesięciu tysięcy Polaków, którzy nie wrócili do kraju po 13 grudnia. W jednej chwili stracili możliwość powrotu do ojczyzny. Niektórzy stracili kontakt z najbliższymi. Oczywiście nie wszyscy chcieli wrócić, ale dla niektórych zakaz wstępu do własnego domu był bardzo bolesny. Doskonale zjawisko to oddaje przykład Seweryna Blumsztajna, który w dramatycznych okolicznościach próbował „przemycić się” do Polski. Miał ważny paszport i nie wystąpił we Francji o azyl – nie było więc formalnych podstaw uniemożliwiających mu wstęp do kraju. W związku z tym na...
Z pomocą represjonowanym robotnikom pospieszyli przedstawiciele opozycyjnie nastawionej inteligencji. 23 września 1976 r. utworzyli oni Komitet Obrony Robotników, wokół którego dość szybko ukształtowała się spora grupa współpracowników niosących pomoc rodzinom aresztowanych. Poza KOR znalazło się jednak kilka ważnych środowisk opozycyjnych określających się mianem opozycji niepodległościowej, tzn. odwołującej się do tradycji II Rzeczpospolitej, AK i WiN. Wśród nich byli działacze danego Ruchu, m.in.: Andrzej i Benedykt Czumowie, Stefan Niesiołowski, Emil Morgiewicz, którzy w 1974 r. na mocy amnestii opuścili więzienia (skazani w 1971 r. za plan podpalenia Muzeum Lenina w Poroninie). W Łodzi uaktywniła się grupa tzw. wolnych demokratów, skupiona wokół Karola Głogowskiego, nawiązująca do...
11 listopada 1979 r. patriotyczne pochody przemaszerowały przez centrum miasta w Warszawie, w Krakowie, w Gdańsku i w Lublinie. Największy i zarazem najbardziej spektakularny odbył się jednak w stolicy. Już na tydzień przed planowaną manifestacją rozklejano, głównie na murach kościołów, klepsydry informujące o mającym odbyć się nabożeństwie w katedrze św. Jana. Prewencyjne działania podejmowała też Służba Bezpieczeństwa, zatrzymując na 48 godz. w dniach 9–11 listopada czołowych działaczy opozycji. Aby uniknąć aresztu, główni organizatorzy manifestacji: Andrzej Czuma, Wojciech Ziembiński i Edward Staniewski kilka dni wcześniej wyjechali z domów. Głodówka w kościele św. Krzyża 1979 r. Stoją od lewej: Kazimierz Janusz, Kazimierz Wóycicki, Antoni Macierewicz, Jan Kielanowski, Jacek Kuroń,...
W Warszawie uroczyste obchody rozpoczęły się wieczorem 10 listopada pontyfikalnym nabożeństwem w kościele św. Aleksandra na pl. Trzech Krzyży. Po kazaniu wygłoszonym przez ks. Stefana Niedzielaka bp Władysław Miziołek poświęcił tablicę ku czci Józefa Piłsudskiego. Obecnych było około 400 osób, w tym czołowi działacze ROPCiO: Andrzej Czuma, Wojciech Ziembiński, Leszek Moczulski. Dzień później, przed południem, w kościele św. Jacka przy ul. Freta (oo. Dominikanie) bp Zbigniew Kraszewski poświęcił tablicę ku czci komendantów głównych AK: gen. Stefana Roweckiego i gen. Leopolda Okulickiego. Rozdawano biało-czerwone opaski z orłem w koronie oraz literami „AK”. W nabożeństwie uczestniczyło blisko 4 tys. osób, a po jego zakończeniu około stuosobowa grupa udała się z kwiatami do Grobu...