Kultura

Bohdan Urbankowski
Alienacja Narcyza Najwcześniej odnotowywaną przypadłością artystów był od zawsze narcyzm. Odrobina tego schorzenia dodawała im nawet pikanterii i pewności siebie. W czasach współczesnych przekroczyli jednak miarę. Zakochany w sobie, a gardzący masami artysta zaczął uważać za dzieło sztuki i siebie, i każdy swój wytwór; dotknięcie jego ręki decydowało o tym, co jest sztuką. Za uosobienie tej (i paru innych) alienacji można uznać francuskiego twórcę Marcela Duchampa (1887–1968) – „papieża” nowoczesnej sztuki. Zaczynał jako malarz spod znaku Cezanne’a i kubistów, przejściowo był dadaistą, w końcu doszedł do wniosku, że nie musi trzymać się żadnych reguł – cokolwiek zrobi, będzie sztuką. Decydują o tym nie jakieś obiektywne wartości – tych nie ma. „Wszystko jest sztuką, jeśli...
Marek Nowakowski
Wkrótce Kazimierz Brandys wydał powieść pt. „Matka Królów”, gdzie opisuje perypetie wiernego rzecznika ideologii, wysokiego funkcjonariusza partii, Wiktora Lewena, który padł ofiarą „błędów i wypaczeń”, przesiedział w srogim śledztwie kilka lat, zmuszany do przyznawania się do niepopełnionych czynów. Historia powiała innym wiatrem i zostaje uwolniony, zrehabilitowany. Nadal zachował swą ideową wiarę, nie przestanie budować nowego, wspaniałego świata. Bardziej jeszcze denerwujący w ślepocie i oddaniu dla partii jest „Zatrzymany do wyjaśnienia” Stanisława Wygodzkiego. Powieść miała być drukowana w „Twórczości” – cenzura nie pozwoliła. Były to wczesne lata 70. W 1968 r. Wygodzki emigrował i powieść została wydana przez Instytut Literacki w Paryżu. Autor był weteranem komunistycznego ruchu...
Przyszły rabin i jego macocha  Nasz bohater, czyli Icek Farbarowicz, przyszedł na świat w czerwcu 1897 r. w Wiźnie nad Narwią i jest dziś postacią zupełnie zapomnianą. W więzieniach rosyjskich, niemieckich, a potem – po 1918 r. – także polskich, spędził w sumie 15 lat i 3 miesiące  – choć z początku nic nie zapowiadało, by ten rozpieszczony przez matkę syn bogatego młynarza miał wkroczyć na przestępczą ścieżkę. Zwłaszcza że rodzice wiązali z nim ambitne plany – Icek po skończeniu chederu, wstąpił do jeszybotu, czyli szkoły przygotowującej przyszłych rabinów. Rychło jednak porzucił naukę, a śmierć matki i obecność w domu młodej energicznej macochy wywołały bunt przeciw ojcu, pierwszą kradzież i ucieczkę z domu. „Zaręczam Wam, że dzięki tylko sławie i sprytowi na polu...
Marcin Wolski
Trochę dłużej i odrobinę lepiej próbuje straszyć nas na podobną modłę francuska para pisarzy: Frederic Lenoir i Violette Cabesos w „Obietnicy anioła”. Może dlatego, że swoją akcję lokalizują w fascynującym miejscu – normandzkim opactwie Mont Saint Michel wznoszącym się na skalistej wysepce, która podczas odpływu staje się półwyspem. Sprzyja im stosunkowo niezła wiedza architektoniczna i historyczna, chociaż Lenoir jako specjalista od buddyzmu zdaje się nie do końca rozumieć chrześcijaństwo. Zresztą, mówiąc otwarcie – nie przepada za nim. Głównym motywem obszernej, toczącej się w paru epokach powieści jest ponadtysiącletnia walka o zachowanie w stanie nienaruszonym sanktuarium celtyckiego, ukrytego pod katolickim opactwem. Interesujący wątek fascynacji, trudno mówić o uczuciu, między...
Feminizm, czyli nieszczęście kobiet Gdyby nie zasada, iż nie należy cytować ani trawestować zbrodniarzy, można by rozpocząć tak: Kiedy słyszę słowo feminizm, odbezpieczam rewolwer. Takie stwierdzenie byłoby jednak przesadą, bo nie sądzę, by ktokolwiek odczuwał potrzebę strzelania do feministek. Wystarczy, że one same „załatwiają” kobiecość jako coś pięknego, delikatnego i subtelnego. Do grona takich egzekutorek dołączyła Inga Iwasiów, autorka zbioru opowiadań „Smaki i dotyki”. Feminizm to dość nieszczęsny wynalazek, odbierający kobiecie bardzo dużo. Jeżeli dla wyrażenia istoty kobiecości potrzeba innej kategorii niż ogólnoludzki humanizm, to czyż nie jest to forma dyskryminacji? – tak, dyskryminacji, nie wyróżnienia! Bo albo feminizm zawiera się w uniwersum humanizmu, więc nie...

Pages