Numer 5 (158)/2019

Piotr Lisiewicz
„A bramkarz Lustgarten, ten skacze po bramie jak małpa po klatce w podartej panamie” – śpiewali o nim przedwojenni kibice Cracovii, demonstracyjnie noszący, podobnie jak piłkarze, biało-czerwone barwy jeszcze pod zaborami. Józef Lustgarten, legendarny piłkarz i trener reprezentacji Polski, Żyd i Polak w jednym, aresztowany został w 1939 roku przez NKWD. Gdy powstała armia Andersa, mianowano go delegatem polskiego rządu na Syberii. Po odkryciu grobów w Katyniu, został oskarżony o antysowiecką propagandę i znowu zesłany, tym razem do Workucko-Peczorskiego Poprawczego Obozu Pracy. W łagrach spędził 17 lat. Marzyłam o różnej karierze dla mojego syna, ale że będzie stróżem na jakiejś bramie, o tym nigdy nie myślałam. A ...
Dariusz Jarosiński
70 lat temu, 4 kwietnia 1949 roku, został zamordowany przez komunistów płk prof. Wacław Lipiński, żołnierz legionista, piłsudczyk, historyk, działacz antykomunistyczny. To o nim wkrótce po jego śmierci pisał Józef Mackiewicz w emigracyjnym tygodniku „Lwów i Wilno” wydawanym w latach 1946–1950 w Londynie: „W moim głębokim przekonaniu, Wacław Lipiński winien przejść do historii polskiej jako bohater narodowy”. Jego postawa na procesie była unikatem za żelazną kurtyną. Nikt, ani w Jugosławii, ani w Bułgarii, na Węgrzech, w Rumunii, Czechach, państwach bałtyckich, ani w Moskwie, ani… w Polsce nie zdobył się na taką postawę. Jeden tylko płk Lipiński. Ten fakt wystarczy na wyniesienie go na cokół historycznego pomnika. Dziś, sądząc po...
Małgorzata Matuszak
Ze względu na tytuł i funkcję, katedra to główny kościół diecezji – kościół biskupa diecezjalnego, w którym znajduje się jego tron. Od tego tronu, ozdobnego siedziska umieszczonego na podwyższeniu, symbolu pozycji biskupa, który zasiadał na nim podczas odprawiania nabożeństw, pochodzi też nazwa „katedra”, w języku greckim („kathedra”) oznaczająca właśnie „krzesło, fotel”. Z czasem nazwa tronu tego, kto zwraca się do wiernych i kto naucza, zaczęła oznaczać miejsce, gdzie się to się odbywa – kościół biskupa, katedrę. Termin ten rozpowszechnił się w X wieku, wcześniej względem kościoła biskupiego stosowano określenia „ecclesia matrix” i „ecclesia mater”. W gotyckiej katedrze nie naucza jednak jedynie biskup. Naucza ona sama, całą sobą, stając się „...
W czasach gdy Paweł Hertz pisywał w „Kuźnicy”, polemizował z nim piszący dla „Tygodnika Powszechnego” Stefan Kisielewski. Któregoś razu Kisiel stwierdził, że nie może z Hertzem dyskutować, bo nie ma wolności wypowiedzi. Na to Hertz wystosował do Kisiela prywatny list, że przecież Kisiel nie powie, że jest cenzura. Publicysta „Tygodnika” odpisał, wysyłając wycinki tejże cenzury. Wówczas Hertz honorowo rozstał się z „Kuźnicą”. „Kuźnica”, dodajmy gwoli wyjaśnienia, było to czasopismo sprzyjające władzy ludowej, a znaczna część autorów albo miała poglądy marksizujące, albo udawała, że takie ma. Honorowe rozstanie się Hertza z „Kuźnicą” opisał sam Kisiel w „Abecadle”. Opowieść dość dobrze ilustruje podejście Hertza do PRL-u, z którym...
Wacław Sieroszewski to niewątpliwie jedna z najbardziej interesujących, choć zapomnianych dziś indywidualności przełomu XIX i XX wieku. Ten aktywny działacz niepodległościowy, więzień X Pawilonu, zesłaniec syberyjski, legionista to zarazem powieściopisarz, autor nowel, pamiętnikarz, podróżnik, badacz kultur azjatyckich. Żywiołowa natura i wiecznie niezaspokojona ciekawość świata sprawiły, że skazany na wieczne osiedlenie we wschodniej Syberii przeistoczył się w etnografa, z pasją zgłębiającego życie i obyczajowość tamtejszych ludów, którym poświęcił obszerną monografię „Dwanaście lat w kraju Jakutów”. Przymusowy pobyt w najodleglejszych i najzimniejszych zakątkach świata, z dala od cywilizacji, nauczył Sieroszewskiego mierzyć się z...

Pages