26/2008 NGP

Bohdan Urbankowski
Obecność i nieobecność polskiego papieża Używając imienia i nazwiska papieża, podkreślam, że chodzi mi tylko o rolę, jaką Karol Wojtyła odegrał w literaturze. Jako papież, jako autor odnowy w Kościele jest on nieustannie obecny – co łączy się m.in. z procesem beatyfikacyjnym. Jego zasługi w ratowaniu chrześcijaństwa są nawet niedocenione – może dlatego, iż nikt nie miał odwagi przyznać, w jakim kryzysie znalazł się Kościół w II połowie ubiegłego stulecia. Sobór Watykański II był próbą ratowania jedności przez autonomizację, przez zgodę na języki narodowe w liturgii i tolerowanie odmian doktryny tak różnych, że godnych miana herezji. Chrześcijaństwo nie tylko przestawało być Kościołem Walczącym, lecz także nawet Kościołem Apostolskim; jego ekumenizm był wymuszony przez ofensywność...
Tomasz Terlikowski
Ponad 200 stron książki to historia Kościoła męczenników. Nie istniejącego gdzieś daleko w przestrzeni i czasie, ale tuż obok w, do niedawna francuskiej, Algierii, do której tak często udaje się na wakacje. Na kolejnych stronach powraca informacja: dziś zginęli... i nazwiska. Czasem dwa, czasem trzy, niekiedy więcej. Księży, zakonników, zakonnic, których jedyną winą było to, że chcieli pozostać z ludźmi powierzonymi im przez Chrystusa nawet w niekorzystnych okolicznościach politycznych. Niekiedy obraz ten zostaje przełamany obecnością kogoś z zewnątrz, kto radzi, poucza i umacnia – w ogóle nie mając pojęcia, o co chodzi. A niekiedy głos prawdy słychać z przywołanych słów prostego muzułmańskiego rolnika. Ale ta zewnętrzna strona opowieści brata Krzysztofa nie jest najważniejsza. Ona...
Andrzej Gwiazda
Wielu ludzi mówiło nam wtedy: Czy wy nie widzicie, że to jest prowokacja, „im” chodzi o to, aby przeciwnicy ujawnili się, a wtedy „oni” zniszczą opozycję fizycznie. Taki punkt widzenia nie wytrzymywał analizy. Każde wystąpienie antysystemowe pozostawiało głęboki ślad w świadomości społecznej i nawet po represyjnym zdławieniu, idei buntu nie sposób było wykorzenić. Rozbity pałkami bunt 1968 r., rozjechane czołgami czeskie reformy, rozstrzelany bunt 1970 r. pozostawiły po sobie trwałe ślady. Nie tylko w świadomości narodów. Pozostawiły również trwały ślad w myśleniu animatorów systemu. Uznaliśmy, że dla systemu, który stopniowo z idei przeszedł na pełny pragmatyzm, taka „gra operacyjna” byłaby nieopłacalna. Ograniczenie represji do zwolnień z pracy, rewizji i 48-godzinnych „dołków” było...
Bohdan Urbankowski
Nacjonalizm? Patriotyzm? Kultura polska jest chora. Chory, niedołężny jest nawet język, którym próbujemy mówić o sprawach narodowej kultury, albo może to my, Polacy, jesteśmy już niedołężni. Takie słowa jak naród, Polska, niepodległość zbyt długo i podejrzliwie przeżuwane zaczynają nam martwieć w ustach. A kiedyś, w czasach Tetmajera, były podobno jak komunia... Herbert umiał mówić o Polsce – w najtrudniejszych warunkach, także wtedy, kiedy szalała cenzura. Nie bez dumy powiedział o sobie w wywiadzie dla „Newsweeka” (1991), że wynalazł język do walki z cenzurą w Polsce. Nawet jeżeli nie wynalazł (wcześniej był Norwid i słynna „Rozebrana”), to doprowadził do takiego kunsztu, iż nawet inteligentni cenzorzy nie mogli się w jego szyfrach połapać. Dziś nie mogą krytycy. Przed dyskusją o...
Józef Darski
Pisarz zwerbowany do wywiadu Maugham (1874–1965) otwiera galerię pisarzy, którzy również pracowali dla służb specjalnych. Był jednak człowiekiem pióra zwerbowanym do wywiadu politycznego, a nie – jak jego następcy – szpiegiem, który został pisarzem. Pochodził z rodziny znanych prawników. Literaturę i filozofię studiował w Heidelbergu, medycynę w Londynie. Debiutował w 1897 r. powieścią o cudzołóstwie „Liza of Lambeth”. Gdy wybuchła wojna, 40-letni Maugham zaciągnął się do Brytyjskiego Czerwonego Krzyża we Francji, gdzie wraz z 23 znanymi pisarzami, m.in. Ernestem Hemingwayem i Johnem Dos Passosem, służył jako szofer ambulansu. Wtedy też skończył pisać swoją najlepszą i w dużej mierze autobiograficzną powieść „W niewoli uczuć”. To właśnie za sprawą tej książki służby specjalne...

Pages