Idee

Paweł Zyzak
Nowoczesność w teorii Co najmniej od początku XVIII w. słowo „nowoczesność” znacząco wpływa na myśl o ludzkim egzystencjalizmie i nadaje mu nowy sens. „Projekt oświeceniowy, pomijając inne jego cele, miał ambicję wytworzenia typu ludzkiego zdolnego do osiągnięcia nowoczesnej formy” – napisał w swej książce „Nowoczesność bez granic” Arjun Appadurai, pochodzący z Indii współczesny antropolog. Nie będziemy wgłębiać się w typologię datowania i interpretowania „nowoczesności”, a jedynie spełnimy obowiązek poinformowania, że rozpatrywanie tego terminu ma swoją tradycję, badaczy i obszerną literaturę. Płaszczyzną sporu może być przecież dyskusja nad tym, czy „nowoczesność” powinno się datować od końca czasów pogańskich i barbarzyńskich, czy np. od roku 1500. Jeszcze inną, czy np. podział na...
Mateusz Matyszkowicz
Rosja bez formy Rosja jeszcze nie okrzepła w formie. Przeciwnie, wciąż na nią czeka, potrzebuje myśli i przede wszystkim człowieka, który w formę ją ujmie. Mit przywołania władzy, na którym opiera się tradycja polityczna Rosji, można właśnie zinterpretować za pomocą formy. Rosja chce zostać uformowana. Brak formy, ta cywilizacyjna dziewiczość ma być atutem. To, co dopiero potrzebuje formy, łatwiej się poddaje, nie stawia oporu i rzekomo przybiera taki kształt, jaki chcemy jej nadać. Jest jak plastelina – chcemy ptaszka, to go mamy, chcemy słonia – także. Rosja może być wszystkim. Świadomość braku cywilizacyjnej przeszłości też nie stoi tu na przeszkodzie. Przeciwnie, to właśnie brak cywilizacji, za to żywiołowość samej kultury miała być ułatwieniem w rozwoju. Dzięki temu, że...
Anna Woźniak
W kwestii prawdy nagromadziło się wiele przekonań, często wykluczających się nawzajem. Profesor Henryk Kiereś podejmuje próbę uporządkowania ich w sposób, który rzuca nowe światło na osoby aspirujące do prawdy („Człowiek i cywilizacja”, Lublin 2007). Z jednej strony, dyskurs nad problemem prawdy odbywa się w porządku osobowym życia człowieka, zgodnie z którym jego godność manifestuje się w zdolności poznania prawdy i w zdolności działania jej odpowiadającego. Tak pojęta prawda jest zgodnością intelektu z rzeczą. Z drugiej strony, istnieje dyskurs, który się toczy w porządku życia osobistego autora i jest wyrazem jego światopoglądu oraz indywidualnej psychologii. Nie podejmuje on próby ustalenia sądu z rzeczywistością, a jedynie prezentuje własną osobowość i strukturę myślową. Św. Paweł...
Anna Woźniak
Przeciwnicy wiary katolickiej łączą siły w swoich atakach na Kościół. W wielu przypadkach dzieje się to pod egidą oświeceniowej tradycji, której przedstawiciele zarzucali Kościołowi irracjonalność i hamowanie rozwoju człowieka na gruncie poznania rozumowego. Tymczasem, nietrudno dostrzec, że nastąpiła swego rodzaju zamiana miejsc. To katolicy coraz częściej bronią rozumu przed zamachami ze strony przeciwników Kościoła dających się ponieść pozaracjonalnym odruchom. Wśród tych ostatnich, to, co kiedyś jawiło się jako ateistyczne i racjonalne zaprzeczenie istnienia Boga, przekształciło się w wierność irracjonalnej i zdeformowanej idei Boga. Wanda Nowicka, działaczka kojarzona ze środowiskami lewicowymi, ubolewa nad brakiem dyskusji i porozumienia między środowiskami liberalnymi a...
Mateusz Matyszkowicz
Mistyczna władza Władza w Rosji ma charakter mistyczny. Świetnie to widać na przykładzie opisanego przez Borisa Uspienskiego zjawiska „samozwaństwa”. Osoby podające się za prawowitych monarchów zdarzały się także w krajach zachodnich. Nigdzie jednak to zjawisko nie osiągnęło takiej skali jak w Rosji. Samozwaństwo, jak dowodzi Uspienski, jest naturalną konsekwencją rosyjskiej koncepcji władzy. Im więcej bizantynizmu, im większa sakralizacja władzy i im głębsze samodzierżawie, tym silniejsza tendencja do pojawiania się osób podających się za prawdziwego cara. Bycie carem nie jest bowiem sprawą funkcji, nie wystarczy sam obrzęd, a nawet posiadanie insygniów. Bycie carem oznacza przeznaczenie, carem się trzeba urodzić. Predestynacja jest ważniejsza od funkcji. I ten zasadniczy w...

Pages